Münih'te bir hafta sonu

Cumhuriyet, 8 Kasım 2026

Ahmet Arpad 

Günlerden cumartesi. Münih'te güzün son günleri. Avrupa'nın en büyük kent parkı 370 hektarlık "İngiliz Parkı"nda dolaşmak insanı rahatlatıyor. Orada kimlere rastlamıyorsunuz ki!

"İngiliz Parkı" herkesin. Orada günün belli saatlerinde gezintiye çıkan yaşlılara, yakındaki üniversiteden ders çalışmaya gelmiş gençlere, öpüşen âşıklara, uçsuz bucaksız çimenlere uzanmış tembel tembel gökyüzünü seyredenlere ve insanları rahatsız etmeden huzur dolu parkın yollarında gezinen atlı polislere... Çin tapınağına benzediği için de "Çin Kulesi" adı verilmiş bira bahçesinde saat 15.00'ten sonra canlı Bavyera dans müziği ve şarkıları gelenleri coşturuyor.

İNGİLİZ PARK KÜLTÜRÜ

1789'da Prens Carl Theodor'un Alman ordusunun mimarı Joseph Frey'e İngiliz park kültürünü örnek alarak düzenlettiği bu dev alan herkesin canının çektiğini yapabileceği bir yer. Güneşlenmeyi sevenler Schwabing deresinin kıyılarını ele geçirmiş! Günün belli saatlerinde dört ayaklı sevimli hayvanlar parkın uçsuz bucaksız çimenlerinde koşuştururken "ev hapsi"nden kurtulduklarına seviniyor. Kleinhesseloher gölünde küçük kayıklar dolaşıyor; kazlar, ördekler, alımlı bembeyaz kuğular sularda süzülüyor. Aumeister bira bahçesine uzanan bölümde doğa sakinleşiyor. Burası tavşanların, sincapların, arada sırada görünen alageyiklerin elinde. Parkın içinden geçen dereciklerde kunduzlar, porsuklar da özgürce yaşıyor. Havanın lodoslu olduğu günlerde 50-60 km ötedeki dağlar sanki burnunuzun dibinde!

BAVYERALI İLE SOHBET ETMEK

Münih'e gelmişken kentin merkezinde şöyle bir gezinmeden Stuttgart'a dönmek olmaz. Ünlü Viktualien pazar alanı hafta sonu alışverişine çıkmış insanlarla dolu. En iyisi yarım kızarmış tavukla büyük seramik kupada buz gibi bira alıp uzun tahta masalardan birine oturmak, keyifle yiyip içmek, karşınızdaki Bavyeralı ile sohbet etmek, cumartesi alışverişine çıkmış hanımefendilerle yanlarındaki beyefendileri, suyu buz gibi fıskiyeli küçük çeşmenin yanında durup bir yandan çene çalan, bir yandan da köpüklü biralarını yudumlayanları, merakla dolaşan turistleri seyretmek...

1100 kişilik bira bahçesinde otururken Bavyera'ya özgün çok değişik yemeklerin, örneğin yörenin meşhur geyik karaciğerli sandviçinin veya Japon sığırı Wagyu'dan yapılan karaciğerli sandviçin tadına da bakmayı unutmayın. Fırından taze çıkmış karışık kızartma, Münih usulü et tabağı, Viyana usulü dana şnitzel, Viyana usulü hindi şnitzel, Münih usulü dana gulaş veya soğuk rosto önerilecek yemekler! Hafif bir şey yeğleyenler için şunlar leziz: Bavyera sosis 

"Mayıs Ağacı" bir simge

salatası, İsviçre sosis salatası, Emmental peyniri, taze peynir ezmesi, dağ evi pastırması ve lahana turşusu… Bira bahçesinde bira hiç bitmiyor. Çünkü bira düşkünü Münihliler çoktan önlem almış. Bahçenin altına 40 bin litre kapasiteli devasa bir bira tankı yapmışlar. Açıklanan verilere göre haftada ortalama 8 bin litre, ayda (tabii mevsimine göre) 27- 34 bin litre satılıyor!

Viktualien pazar alanı kentin merkezinde 22 bin metrekarelik alana yayılan bir açık hava pazarı. 140 şık küçük dükkândan alışverişinizi yapın, yörenin en taze sebzeleri, meyveleri oralarda. Bavyera'nın, İsviçre'nin, İtalya'nın, Fransa'nın en ünlü peynirleri de... Viktualien pazar alanı sadece alışveriş yapılan bir yer değil, aynı zamanda kentlilerin buluşma yeridir de. Münih'e turist olarak gelip de buraya uğramayan yabancı yoktur. Alanın tam ortasında 34.5 metre yüksekliğinde mavi-beyaz geleneksel "Mayıs Ağacı" bir simge. Üzerindeki el sanatı sayısız figür pazar yaşamından değişik sahneleri sergiliyor.

Az ötede ıhlamur ağacının gölgesine sığınmış kısa deri pantalonlu, şapkalarına keçi sakalı takılı dev gibi Bavyera erkekleri, büyük bardaklardaki biralarını yudumlarken çevrelerinde dolaşan, aralıksız fotoğraf çeken "kırk millet"ten turisti seyrediyor. 

"Dondurmacılık bir bilimdir"

Aydınlık Avrupa, 1 Kasım 2026

STUTTGART - AHMET ARPAD

Geride kalan son yılların en sıcak yazında tüm Almanya'da dondurmacılar rekora koştu.

Bir yaz daha geçti... Saatler geri alındı. Havalar yavaş kışa dönüyor. Günler can sıkıcı, ürkütücü ve huzursuz olmaya başladı. Geride bıraktığımız yaz sıcak, kimi hafta aşırı sıcak geçti. Çoğu insan tatil yapamadı, yapmaktan çekindi, yakıcı sıcaklarda evine kapandı. Keyifsiz bir yaz geçirdi. Her zamanki gibi Akdeniz kıyılarına gidemeyen, gitmekten çekinen milyonlar tatil haftalarını balkonlarında, bahçelerinde, orman yollarında, açık yüzme havuzlarında, göl kıyılarında geçirmeye çalıştı. Cebinde bol parası olan varlıklı özgür altına bir karavan çekip aklının estiği yöne direksiyon salladı! Kısa süre önce açıklanan verilere göre bugün Almanya'da bir milyon karavan var! Son beş yılla kıyaslandığında yüzde altmışlık bir artış! Bahçesi, balkonu, karavanı olmayan az varlıklı, çok çocuklu aile ise son yılların en sıcak yazında evine kapandı. Varsa az ötedeki parkta gezindi, açık yüzme havuzuna gitti, çocuğunu oyun bahçesine, dondurmacıya götürdü...

1901 yılından bu yana dondurmacı

Stuttgart'ın merkezindeki Bertazzoni kentin tanınmış dondurmacılarından. Tezgâhında elliye yakın çeşit dondurma var. Böğürtlenli, vişneli, muzlu, ağaç çilekli, mürver çiçekli, limonlu, kavrulmuş bademli, raventli, yaban mersinli. Tezgâh rengârenk, dev bir tablo. Havalar artık o kadar sıcak değil, bu pazar uzun kuyrukta sabırla bekleşenler sanki müze ziyaretçileri. Giulio Bertazzoni için dondurmacılık baba değil dede mesleği! Bertazzoni sülalesinde bu meslek uzun geçmişe gidiyor. 1898 yılında çalışmak için İtalyan'dan Stuttgart'a gelen dedesinin babası kendine doğru dürüst bir iş bulamayınca dondurmacılıkta karar kılmış. İyi de yapmış! 1901'de Stuttgart'ın banliyösü Esslingen'de açtığı dükkânla insanlara İtalyan dondurması nedir tanıtmış. Torun Giulio şimdi yetmişinde, eşinin de desteği ile bu güzel geleneği başarıyla sürdürüyor. Esslingen'deki ilk dükkân hâlâ duruyor, Giulio, çoğu gün Stuttgart'taki merkez dükkânda koşturuyor. Yaz aylarında o da diğer çalışanlar gibi çoğunlukla 10-12 saat dondurmalarının başından ayrılmıyor! Dondurma, bir güzel hava ürünüdür! Sıcaklıklar 15 derecenin altına düşer düşmez satışlar neredeyse tamamen durur. Dondurma sektöründeki dükkanlar çoğunlukla Mart'tan Ekim'e kadar kiralanıyor. Birçok dondurmacı, genellikle İtalya'dan gelen sezonluk elemanlarla çalışıyor. Onlar kışın memleketlerine dört aylık izne gidiyor!

İlk dondurma Çinlilerden

İnsanlık tarihinde ilk dondurmayı yiyenlerin Çinliler olduğu söyleniyor. Eski Yunan'da şair Keos (M.Ö. 400) dondurmadan söz ediyor. Büyük İskender ve Hippokrates de dondurma hayranıymış! Hint kralı Ashoka (M.Ö. 200) dondurmasını sadece Himalaya dağlarından getirttiği karla yaptırtırmış. Günümüzde en çok dondurma yiyen toplum Finler! Adam başına yılda 15 litre, onları İsveç ve Danimarka takip ediyor. Üçüncü Almanya adam başına yılda 8 litre ile İtalya'nın az önünde! 

Sık gittiğim Münih'te üniversiteye yakın "Çılgın Dondurmacı"nın dondurmaları gerçekten çılgın. Güzel Bavyera kentinde dört şubesi olan bu dondurmacıda kavrulmuş bademli, çörek otlu, zencefilli, Cuba Libre'li, Camembert, kaşar ve krema peynirli dondurmalar var. Münihliler ünlü Augustin birasını da dondurma yapımında kullanıyorlar.

"Dondurmacılık bir bilimdir"

Almanya'da yaklaşık 6 bin dondurmacı var. İnsanların en çok sevdiği dondurma, keskin vanilya aroması ve bitter çikolata parçacıklarıyla stracciatella. Onu çikolatalı, kaymaklı, çilekli, limonlu dondurmalar izliyor. Stuttgart'lı Giulio Bertazzoni atalarının mesleğine geç girmiş. O daha önce sivil pilotmuş! Değişik havayollarında onlarca yıl pilotluk yapmış, dünyanın her köşesine uçmuş. Ünlü Alman Başbakanı Helmut Kohl'ü de sağ salim ülkesine götürmüş. Giulio gülümsüyor: "Dondurmacılık bir bilimdir", diyor. Vitrinde dizili dondurmaların tümünde meyve oranının yüzde 60 ile yüzde 70 arasında değiştiğini söylüyor. Hiçbirinde kesinlikle katkı maddesi yok. "Biz İtalyanlar hâlâ dondurmanın en lezizini yapıyoruz, çünkü biz yaratıcı olmasını biliriz", diye övünürken göğsünün kabardığı belli oluyor. "Ben çoktan emekliyim, ancak çalışmaya devam edeceğim. Bu dükkân evimiz, mesleğimiz yaşam mutluluğumuz. Biz müşterilerimize çok şey borçluyuz!" Avrupa'nın dondurmacıları bu yıl şubat ayında Gelatissimo Fuarı'nda Stuttgart'ta toplanmıştı. 

Giulio Bertazzoni dükkânın önünde bekleşen insanlar az sonra ellerinde dondurmalar yavaş yavaş uzaklaşıyor. Hepsi mutlu. Çocuklar, anne babalar, dedelerle nineler de.